logo

 

 

 

 

 

 

> خانه موزه > بنای تاریخی مجلس

ساختمان تاریخی مجلس


 

 

ساختماني را كه امروزه به عنوان ساختمان مشروطه (موزه مجلس) و يا مجلس شوراي ملي مي‌شناسيم در واقع كاخ ميرزا حسين خان سپهسالار بوده كه در 1295هـ . ق توسط مهندس بنام ايراني ميرزا مهدي خان شقاقي ملقب به ممتحن الدوله به دستور شخص سپهسالار طراحي و ساخته شد.

      ميرزا حسين خان كه يكي از صدر اعظم‌هاي ناصرالدين شاه قاجار بود، سرنوشتي بهتر از امير كبير ‌نداشت، ابتدا او را به مشهد مقدس تبعيد و سپس مسموم نمودند. دربار قاجار به مجرد اينكه عمة ناصرالدين شاه ( ماه تابان خانم ملقب به قمرالسلطنه دختر فتحعلي شاه قاجار )

كاخ را ترك نمودند، ساختمان را تصرف و جزو متصرفات دولت محسوب گرديد.               

       باغ و عمارت سپهسالار به جهت معماري و زيبائي خاصي كه دارا بود همواره مورد توجه دربار بوده و علاوه بر پذيرائي از ميهمانان داخلي از ميهمانان خارجي نيز در آنجا پذيرائي صورت مي‌گرفته است. در اين عمارت گاهي نيز كه وليعهد موقتاً از آذربايجان به تهران مي‌آمد در آن منزل مي‌كرد، نقل است كه همسر سپهسالار در كاخ تمام ده روز اول ماه محرم عصر‌ها مراسم تعزيه زنانه بر پا مي نمود.  

‌           عمارت بهارستان تا انقلاب مشروطه و تشكيل مجلس شوراي ملي در اختيار دربار بود هنگامي كه فرمان مشروطيت ا

ز طرف مظفرالدين شاه صادر شد، مورخان و منجمان و شاعران جمع شده و كلمه «عدل مظفر» را براي تاريخ تأسيس مجلس( 1324.ق ) تهيه كردند.

       از آنجائي كه اساس مجلس شوراي ملي بر شرع مقدس اسلام گذارده شد لذا وكلاي دورة اول و دوم از حاصل كسر حقوق، غيبت‌ها و تأخيرهاي خود كاخ را از بازماندگان برادران سپهسالار خريداري نموده‌اند.

             از زمان فرمان مشروطه 1285 (1324 هـ . ق) تا وقوع انقلاب اسلامي 1357 ساختمان مشروطه شاهد بر پائي بيست و چهار دوره مجالس قانون گذاري بوده است، كه در طول اين دوارن حوادث مختلف تاريخي و سرنوشت سازي بوقوع پيوست، كه اولين آن ماجراي به توپ بسته شدن مجلس توسط محمد علي شاه قاجار بوده كه منجر به ويراني و تعطيلي آن شد كه بعدها بازسازي و به تقليد از مجالس اروپائي بخصوص صحن علني مجلس فرانسه، صحن مجلس شكل گرفت و تا پايان مجلس شوراي ملي محل تشكيل مجلس بود.

       در 7 خرداد 1359 نخستين دورة مجلس شوراي اسلامي در ساختمان سناي سابق تشكيل جلسه داد و در اواخر دوره ششم بود كه جلسات مجلس شوراي اسلامي در ساختمان جديد مجلس واقع در ضلع شمالي بناي مجلس شوراي ملي سابق برگزار گرديد.

     در حال حاضر نيمة غربي ساختمان مشروطه كه در اختيار كتابخانه مجلس گذارده شده محل تشكيل موزه مجلس شوراي اسلامي مي‌باشد.    

 

 

 

 

 

 

صاحبان باغ بهارستان

باغ كنوني بهارستان كه بناي مجلس در آن ساخته شده بخشي از باغ بزرگي است به نام باغ سردار كه محمد حسن خان سردار ايرواني ـ سردار نامدار ايراني در جنگ‌هاي ايران و روس1271ق. 1855م. ـ

به روزگار فتحعلي شاه قاجار در شرق تهران قديم بيرون باروي شاه طهماسبي بنياد نهاده بود، حاج علي خان حاجب الدوله ـ لقب ديگر ايشان اعتمادالسلطنه است كه مرحوم اميركبير نيز توسط ايشان به قتل رسيده‌اند ـ بخشي از آن باغ بزرگ و زمين‌هاي اطراف آن را از سردار ايرواني خريداري كرد و در آن منزل گزيد.[i]

اعتمادالسلطنه كه زمين‌هاي مذكور را به مبلغ هشت هزار تومان خريداري كرده بود در 1280ق. در دو نوبت يكبار سه دانگ و دفعه ديگر دو دانگ و نيم آنرا نزد پاشاخان امين الملك گرو گذاشت. حاج علي خان در 1285 فوت كرد و در 1289 پاشا خان امين الملك پنج دانگ و نيم بهارستان را كه در رهن او بود به حاج ميرزا حسين خان سپهسالار قزويني (مشيرالدوله) فروخت.[ii]  

سپهسالار در بزرگترين بخش آن مسجد و در بخش ديگر هم منزل مسكوني احداث نموده است.[iii]

 

معماران بناي مجلس

       ميرزا حسين خان كه در فكر ساختن عمارتي با شكوه در بهارستان و مسجدي بي نظير بود، به همين منظور براي طراحي و ساخت آنها از ميرزا مهدي خان شقاقي ملقب به ممتحن الدوله خواست تا اين امر را به انجام برساند.

 

 

 

 

   ميرزا مهدي خان شقاقي در حال طراحي

       ممتحن الدوله كه معماري تحصيل كرده و فردي توانا بود، استاد حسن (معمار قمي) را جهت همكاري در ساخت بناي مذكور از قم به تهران آورد. البته در اين بين افراد ديگري نيز بودند كه به او ياري رساندند چنان كه از ايشان نقل است: پس از مراجعت از قم مرحوم سپهسالار به خيال ساختن عمارت بهارستان و مسجد افتاد و جهت طراحي و ساختن آن بنا‌ها به من رجوع گشت و من همين استاد حسن (معمار قمي) را جهت همكاري از قم به تهران آوردم و مرحوم ميرزاحسن خان منشي اسرار هم همراهي نمود و شهريه و انعام دادند و ساختن اين بناها را از مسجد ناصري(سپهسالار) و عمارت بهارستان به من و به او رجوع كردند و من مثل مهندس طراح فقط در ساختن آن بنا نظارت مي‌كردم. مرحوم آقا وجيه پيشكار سپهسالار ثاني كه طرف توجه آن مرد بزرگ بود براي اين كه ده يك از معماران ديگر بخورد متأسفانه اين خدمت معماري را از او (استاد حسن) سلب نمود و به معماران خود رجوع نمود و آن مرد معمار قمي ذوفن را از خدمت خارج نمود، و من ماندم با يك مشت معماران مورد اعتماد او كه الحمدلله ساختمان‌ها را به اتمام رسانديم.[iv] 

       در مورد طراح و سازندة بناي مجلس، برخي را عقيده بر اين است كه طراح بناي مجلس شخصي فرانسوي زبان به نام فاليوس بواتال « Falius Boital » بوده است.[v]

        امّا بر اساس سندي كه در هنگام تجديد بناي سردر مجلس شوراي ملي در بهار 1313 به دست آمده ايشان سازندة سردر مجلس بوده است.

ترجه متن نامه‌اي كه به خط فرانسوي و امضاي ايشان بوده عبارت است از:

«اين سردر كه براي ميرزا حسين خان سپهسالار اعظم از روي طرح و دستور مهندس فرانسوي فالي‌يوس بواتال» انجام يافته و در 15 فورية 1881 در برابر اعليحضرت ناصر‌الدين شاه براي ساختمان آن فرمان داده شد به سرپرستي استاد غلام معمار و سنگتراشي ميرزا علي‌اكبر پيكرتراش ـ فالي‌يوس بواتال».[vi] 

         

سال ساخت بناي مجلس

       در سال 1288.ق طرح عمارت اصلي مجلس ريخته شد و معماران ايراني شروع بكار ساختمان آن كردند و ... كار ساختمان بنا تا سال 1298 طول كشيد.[vii]


 

[i] - دائره‌المعارف بزرگ اسلامي زير نظر كاظم موسوي بجنوردي، تهران مركز دائره‌المعارف بزرگ اسلامي، جلد 13، 1367، ص96.

[ii] - سعادت نوري، حسين، رجال دوره قاجاريه، انتشارات وحيد، تهران، 1364، ص166.

[iii] - معتمدي، محسن، جغرافياي تاريخي تهران، مركز نشر دانشگاهي، تهران، 1381، ص457.

[iv] - ممتحن الدوله شقاقي، به كوشش حسين قلي خان هدايت، خاطرات ميرزا مهدي خان شقاقي(ممتحن الدوله)، تهران، انتشارات امير كبير، 1353، ص 234.

[v] - فرهمند، جلال، بناي ماندگار(مجلس شوراي ملي)، ماهنامة الكترونيكي بهارستان، شماره 4.

[vi] - وحيدنيا، سيف‌اله، عدل مظفر، مجلة وحيد، دورة نهم، شمارة سوم، 1350، ص479.

[vii] - مهدوي، مير محسن، راهنماي تهران، تهران، انتشارات مديريت انتشارات و تبليغات سازمان جلب سياحان، 1344، ص 39.